Centuria pospolita( tysiącznik )



Goryczkowate - Gentianaceae

Jest to roślina roczna lub dwuletnia. Łodyga, 15-50 cm wysokości, jest prosto wzniesiona, nie rozgałęziona, lub tylko górą, w obrębie kwiatostanu, rozgałęziająca się, często o długich między- węźlach.
Liście są zwykle 5-nerwowe, siedzące, całobrzegie, odziomkowe zebrane w różyczkę, do 5 cm długie, jajowate lub łopatkowate. Łodygowe są mniejsze, dolne - jajowate lub jajowatolancetowate, prawie tępe, wyższe - węższe i ostrzejsze na szczycie. Kwiaty są promieniste, zwykle 5-krotne, siedzące lub prawie siedzące, skupione po kilka na szczycie łodygi i bocznych pędów, są zebrane w podbaldachowaty, gęsty kwiatostan. Kielich jest rurkowaty, podzielony na równowąskolancetowate łatki. Korona jest różowa, ma długą, wąską rurkę o łatkach eliptycznych lub podłużnie jajowatych, na szczycie tępawych, prawie poziomo rozpostartych. Pręciki są przyrośnięte do korony. Słupek ma nitkowatą szyjkę i dwułatkowe znamię. Owocem jest wąska walcowata torebka, otwierająca się dwuklapowo. Centuria kwitnie od lipca do września.
Jest to gatunek wykazujący dużą zmienność.
Występuje na łąkach suchych i świeżych, pastwiskach, nieużytkach, polach, przy drogach, w widnych lasach liściastych, na zrębach i suchych trawiastych zboczach. Jest dość częsty na całym niżu, rzadszy w niższych położeniach górskich.
Surowcem zielarskim jest ziele centurii (ziele tysiącznika) - Herba Centaurii.
Roślina podlega ochronie częściowej na terenie całego kraju. Ze stanowisk naturalnych wolno ją zbierać tylko za zezwoleniem wojewódzkiego konserwatora przyrody. Gatunek jest wprowadzony do upraw.

Surowiec jest prawie bez zapachu, o naturalnej barwie i gorzkim smaku.
Zawiera on gorzki glikozyd, alkaloid, olejek eteryczny, flawonoidy, kwasy organiczne, żywice, gumy, wosk.

Działa pobudzająco na wydzielanie soków żołądkowych, żółciopędnie oraz wpływa na obniżenie ciśnienia. Napar z zieła ma zastosowanie przy atonii żołądka i jelit, przy wzdęciach, zgadze oraz w schorzeniach wątroby połączonych ze skąpym wydzielaniem żółci. Zaleca się również przy niedokrwistości, podniesionym ciśnieniu, przy braku apetytu, żółtaczce, malarii, robakach.