Berberys zwyczajny



Berberysowate - Berberidaceae

Krzew osiąga wysokość 3 m, ma kanciaste gałązki o korze szarej, nagiej i gładkiej. Wydłużone pędy mają liście przekształcone w pojedyncze, trójdzielne (rzadziej wielodzielne) ciernie. Z kątów cierni wyrastają krótkopędy o liściach pojedynczych. Liście te są odwrotnie jajowate lub podługowatoeliptyczne, brzegiem kolczasto ząbkowane, zwykle 3-6 cen-tymetrowe.
Kwiaty są żółte, o silnej woni, zebrane wzwisłe, wielokwiatowe grona, osadzo?ne na krótkich szypułkach. Grona kwiatowe mają długość do 8 cm. Okwiat jest zebrany w okółkach trójlistnych, dwa dolne okółki stanowią kielich, dwa górne koronę. Pręcików w kwiecie jest 6, są ustawione w dwóch okółkach. Pręciki przy dotknięciu ich od wewnętrz nasady wykonują nagły ruch w kierunku znamie?nia słupka. Owocem jest podługowata, szkarłatna jagoda o kwaśnym smaku. Berberys kwitnie w maju i czerwcu. Owoce dojrzewają w sierpniu (wrześniu).
Omawiany gatunek rośnie w borach mieszanych, na brzegach lasów, w zaroślach, na zboczach nadrzecznych i miedzach. Występuje na każdej średnio wilgotnej glebie. Jest rozpowszechniony na całym niżu i w niższych położeniach górskich. W Karpatach występuje rzadko, w piętrze podgórza, a wyjątkowo i regli.
Surowcem zielarskim jest kora korzeni, korzeń oraz przede wszystkim owoc berberysu - Cortex, Radix i Fructus Berberidis.
Korę i korzenie zbiera się przeważnie przy niszczeniu krzaków berberysu jako żywiciela pośredniego rdzy zarażającej zboże. Owoce zbiera się jesienią, tuż przed pełnym dojrzeniem. Zrywa się je bez szypułek. Kora jest trująca, po wysu?szeniu ma smak bardzo gorzki, ściągający; owoce mają smak kwaśny, barwę naturalną, ciemnoczerwoną.
W korze i korzeniu znajdują się alkaloidy. Owoc berberysu zawiera kwasy organiczne, witaminę C, cukier.

Kora i korzenie działają przeciw gorączkowo i żółciopędnie. Napary z nich stosuje się przy niestrawności, jako środek żółciopędny oraz przeciw krwotokom wewnętrznym. Zaleca się również przy gośćcu, podagrze, kamicy żółciowej i nerkowej. Większe dawki są trujące, wywołują biegunki, wymioty, stany pod niecenia, a nawet mogą prowadzić do śmierci.
Zewnętrznie stosuje się odwary i nalewki z kory korzeni do leczenia chorób skóry wywołanych przez pierwotniaki. Owoce podaje się jako środek orzeźwiający przy chorobach gorączkowych oraz jako środek dietetyczny. Są również skutecznym lekiem w zaburzeniach trawienia i przy braku apetytu.
Owoce używane są także na przetwory, zawierają bardzo dużo witaminy C, mogą zastąpić cytryny.

berberys zwyczajny